Hơn 100 người khuyết tật tại Việt Nam hiện đang làm việc ổn định tại Enablecode do doanh nhân người Úc Colin Blackwell sáng lập và điều hành. Với ý tưởng tận dụng môi trường 4.0 để tạo việc làm và giúp cải thiện đáng kể cuộc sống của nhiều người khuyết tật, Colin Blackwell góp phần chứng minh rằng người khuyết tật ở Việt Nam vẫn có thể theo đuổi và thành công trong sự nghiệp lập trình trình độ cao.

Trong nỗ lực tìm ra những giải pháp mới cho lĩnh vực quản lý nhân sự mà anh nỗ lực phát triển trong suốt thời gian dài trước đó, Colin dường như đã đặt Enablecode vào đúng guồng xoay của những dự án về quản lý nhân sự mà anh tiên phong đặt nền móng cho sự phát triển của lĩnh vực này tại thị trường Việt Nam cách đây 20 năm trước. Nhờ đó, Enablecode không ngừng phát triển mở rộng mục tiêu xã hội, hướng đến cộng đồng.

Colin với kinh nghiệm của nhà sáng lập doanh nghiệp khởi nghiệp xã hội đã và đang giúp cho các bạn trẻ Việt Nam hiểu hơn về sứ mệnh kinh doanh với thông điệp bền vững. Và Colin đã chia sẻ những góc nhìn của anh về các bạn trẻ khởi nghiệp qua cuộc thi Hult Prize mà anh tham gia vai trò người dẫn dắt.

Colin, làm thế nào để hiểu đúng về một doanh nghiệp khởi nghiệp xã hội?

Doanh nghiệp khởi nghiệp xã hội không phải là 1 khái niệm mới, nhưng lại đang dần được quan tâm và dần trở nên phức tạp gần đây. Tại Việt Nam, đây vẫn là một lĩnh vực mới mẻ, nhưng sự nhiệt tình đã cho thấy rằng nó sẽ phát triển nhanh trong những năm sắp tới. Đặc biệt những thế hệ trẻ đang được thúc đẩy để làm nhiều hơn nữa, thay vì chỉ tạo lợi nhuận. Họ nhận ra rằng, ngay tại Việt Nam, cũng giống như các nơi khác trên thế giới, việc vừa tạo lợi nhuận vừa làm việc tốt cho xã hội cùng một lúc là hoàn toàn có thể.

Những nỗ lực ban đầu trong việc những doanh nghiệp làm điều tốt cho xã hội tại Việt Nam đã được hướng đến những vẫn còn khá đơn giản. Lấy ví dụ như, trước đây, một doanh nghiệp sẽ làm từ thiện liên quan đến hoạt động của họ. Ngày nay, có một cách hiểu khác là doanh nghiệp có thể đóng góp cho xã hội thông qua hoạt động cốt lõi của chính doanh nghiệp ấy. Ví dụ như là, một công ty xây dựng có thể giải quyết vấn đề vô gia cư hay nhà sản xuất thực phẩm có thể đối phó vấn đề suy dinh dưỡng…

Từ ý tưởng khởi nghiệp đến hiện thực còn là một hành trình dài, ông cho rằng yếu tố gì để các dự án ấy có thể triển khai thành công trong tương lai?

Bước đi đầu tiên luôn là quan trọng nhất. Nếu như startup ấy đủ sáng tạo, đủ khác biệt và đủ thiết thực thì những gì còn lại đều khả thi. Nếu ý tưởng ban đầu còn khiếm khuyết, thì còn lại cũng chẳng hề khả thi, mặc cho bao nhiêu nỗ lực và đầu tư đã đổ vào. Startup có thể nâng cao cơ hội của họ bằng cách kiểm nghiệm ý tưởng sớm nhất có thể, rồi cứ tiếp tục cập nhật từ kinh nghiệm họ học được.

Một nhà tỷ phú người Thụy Sĩ từng nói với tôi rằng – những người cuối cùng mà bạn nên hỏi về ý tưởng khởi nghiệp của mình là gia đình và bạn bè của bạn, vì trong nỗ lực nhằm bảo vệ bạn, họ sẽ khiến bạn không dám mạo hiểm nữa. Điều này sẽ làm cho họ lẫn bạn phiền lòng, nên nó là một khởi đầu tồi tệ và không cần thiết. Thay vào đó, hãy đón nhận những phản hồi về ý tưởng từ đồng nghiệp hay các chuyên gia độc lập, như trong hình thức 1 cuộc thi. Đây là một cách không quá mạo hiểm để xem ý tưởng có thể thực hiện hay không trước khi dành quá nhiều thời gian và đầu tư.

Một điều nữa cần được cân nhắc là sự cân bằng giữa sứ mệnh xã hội và sự thành công của doanh nghiệp. Từ kinh nghiệm bản thân, tôi biết rằng vừa làm điều tốt vừa tạo lợi nhuận càng khó khăn hơn khi chỉ làm 1 trong 2 việc. Một cách hay để nhắc bản thân về sự cân bằng đặt ra là có một hội đồng nằm ngoài startup của bạn và bao gồm những cố vấn giàu trong kinh nghiệm trong cả kinh doanh và từ thiện. Làm như thế, mỗi khi startup của bạn chệch quá xa về một đầu, hội đồng ấy có thể đưa bạn lại điểm cân bằng. Ví dụ như, nếu bạn hướng sự tập trung về nhiệm vụ xã hội quá nhiều thì kinh doanh sẽ thất bại, và rồi bạn cũng sẽ không thể hoàn thành được nhiệm vụ xã hội. Trong trường hợp này, một doanh nhân trong hội đồng của bạn sẽ đưa ra lời khuyên là đưa ra những quyết định khó khăn liên quan lợi nhuận cần có để có thể thành công về lâu dài.

Theo ông thì điểm mạnh của các dự án tham gia vào cuộc thi Hult Prize là gì? Họ đang tập trung vào xu hướng khởi nghiệp xã hội nào hay giải quyết vấn đề gì hiện nay?

Những vấn đề xã hội được nhắc đến trong cuộc thi thực sự rất đa dạng. Sự đa dạng ấy càng thêm phần lý thú nhờ vào hình thức cuộc thi, khi nhiều đội từ khắp nơi trên thế giới có thể tranh tài tại vòng khu vực Đông Nam Á. Nó thật sự lôi cuốn khi chứng kiến các đội từ xa đến tranh tài như từ Nhật Bản hay Châu Phi.

Bước đi đầu tiên luôn là quan trọng nhất. Nếu như startup ấy đủ sáng tạo, đủ khác biệt và đủ thiết thực thì những gì còn lại đều khả thi.

Có rất nhiều vấn đề xã hội đã có thể được ngăn chặn, và đôi khi, nó là 1 mối nguy khi mà có sự hiện diện của sự lơ là, thiếu tập trung. Cũng vì thế, “Những mục tiêu phát triển bền vững” của Liên Hiệp Quốc đưa ra 1 thước đo quan trọng giúp xếp những mục tiêu xã hội vào những hạng mục khác nhau. Hult Prize kết hợp chặt chẽ cùng với Liên Hiệp Quốc và những mục tiêu ấy, để nhiều đội khởi nghiệp toàn cầu có thể làm việc bền bỉ hướng đến những kết quả chung tại nhiều quốc gia trong cùng một thời điểm. Nhờ vậy, ta đã chứng kiến được các đội từ khắp nơi tìm kiếm những giải pháp doanh nghiệp đa dạng về những chủ đề xuyên suốt như bình đẳng giới, tuyển dụng việc làm, giảm đói nghèo và môi trường.

Ông có đánh giá như thế nào về các ý tưởng khởi nghiệp xã hội của các bạn trẻ Việt Nam qua cuộc thi năm nay? Họ cần học hỏi gì từ thế giới?

Những người khởi nghiệp tại Việt Nam nên tự tin hơn để có thể can đảm hơn và có thêm nhiều ý tưởng sáng tạo. Sau nhiều năm sinh sống tại Việt Nam, tôi có thể thấy rằng người Việt rất thông minh, chăm chỉ và sáng tạo. Tuy nhiên, họ thường thiếu tự tin và có xu hướng chọn con đường “an toàn” là sao chép lại thứ gì đó đã được hoàn thiện. Quá nhiều startup tại Việt Nam đang theo phương pháp “me too” (“tôi nữa”), nghĩa là họ chỉ sao chép lại những gì mà người khác đang làm. Điều này không hề an toàn chút nào khi nó đặt startup vào tình huống cạnh tranh với một đối thủ lớn hơn, được tổ chức tốt hơn và được cấp vốn nhiều hơn cũng như giàu kinh nghiệm và kiến thức. Nó thật sự sẽ an toàn hơn khi tiến vào một lĩnh vực mới hoàn toàn, nơi mà một công ty nhỏ có thể tạo nên cả 1 thị trường mới với “first mover advantage” (lợi thế của người tới trước).

Vì thế, tôi khuyến khích các startup Việt hãy can đảm ngay từ bước chân đầu tiên. Họ đủ năng lực hơn cả họ nhận ra. Những đội quốc tế đến thành phố Hồ Chí Minh để tham dự Hult Prize là những ví dụ tiêu biểu cho những điều có thể xảy ra. Khi đón xem các đội quốc tế ấy, tôi đã mường tượng ra viễn cảnh trong tương lai gần, chúng ta cũng sẽ có những đội Việt Nam tham gia tranh tài tại đẳng cấp ấy khắp nơi trên thế giới.